അബോധമനസിന്‍റെ മായാജാലങ്ങള്‍

Web Desk
Posted on June 26, 2018, 10:28 pm

 ഡോ. ചന്ദന ഡി കറുത്തുള്ളി

ആയുര്‍വേദ ഫിസിഷ്യന്‍,
കണ്‍സള്‍ട്ടന്റ് സൈക്കോളജിസ്റ്റ്.
ഫോണ്‍ 7907198263

നഃശാസ്ത്രത്തിലെതന്നെ വ്യക്തിത്വവികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ ഉപജ്ഞാതാവും സൈക്കോഡയനാമിക്ക് തിയറിയുടെ പിതാവുമായ സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയ്ഡിന്റെ സംഭാവനയാണ് അബോധമനസിനെ കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങള്‍. 1900ല്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ഇന്റര്‍പ്രറ്റേഷന്‍ ഓഫ് ഡ്രീംസ്’ എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി അബോധമനസിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി വിവരിക്കുന്നത്. മനസിനെ അദ്ദേഹം മൂന്നായി തിരിക്കുന്നു. ബോധമനസ്, ഉപബോധമനസ്, അബോധമനസ് എന്നിങ്ങനെ. നാമിപ്പോള്‍ എവിടെയാണെന്നും എന്തുചെയ്യുന്നുവെന്നുമെല്ലാം ബോധമനസ് തിരിച്ചറിയുമ്പോള്‍ ഓര്‍മ്മയില്‍ നിന്നും അനുഭവങ്ങളും വിവരണങ്ങളുമെല്ലാം നമുക്ക് പകുത്തു നല്‍കുന്നത് ഉപബോധമനസാണ്. എന്നാല്‍ നമ്മുടെ മനസിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും മനസിന്റെ ഒട്ടുമിക്ക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും അബോധമനസിന്റെ കൈപിടിയിലാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഒരു മഞ്ഞുമലയുടെ സമുദ്രത്തില്‍ മുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ബൃഹത്തായ ഭാഗംപോലെ നമ്മുടെ മനസിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗവും അബോധമനസാണത്രെ. മഞ്ഞുമലയുടെ പുറമെ കാണുന്ന ചെറിയ അംശംപോലെയേ ബോധമനസും ഉപബോധമനസും വെളിയില്‍ ദൃശ്യമാകുന്നുള്ളൂ.

അബോധമനസില്‍ എന്താണ് ഉള്ളത്? നമുക്ക് അതറിയാന്‍ നിര്‍വാഹമില്ല. കാരണം അബോധമനസിലുള്ളിലെ വിവരങ്ങള്‍ ബോധമനസിന് അപ്രാപ്യമാണ്. നമ്മെ നയിക്കുന്ന പല ഓര്‍മ്മകളും താല്‍പ്പര്യങ്ങളും പ്രചോദനങ്ങളും അബോധമനസില്‍ നിന്നാണ് വരുന്നത്. അതിനാല്‍തന്നെയാണ് നാം ചില കാര്യങ്ങള്‍ എന്തിനു ചെയ്തുവെന്ന് നമുക്ക് അറിയാത്തതും. ബോധമനസിന് മുറിവേല്‍പ്പിച്ചിരുന്ന പല ഓര്‍മ്മകളും വികാരങ്ങളും അബോധമനസിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നുവത്രെ. അവയെ ബോധമനസിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാതിരിക്കാന്‍ അബോധമനസ് വളരെയധികം പണിപ്പെടുന്നുമുണ്ട്. വേദനിപ്പിക്കുന്ന ഓര്‍മ്മകള്‍ മാത്രമല്ല, ബോധമനസിന്റെ കണ്ണില്‍പ്പെടാത്ത വിവരങ്ങള്‍, വിശകലനങ്ങള്‍, ചിന്തകള്‍, ശീലങ്ങള്‍, പെരുമാറ്റരീതികള്‍, ആഗ്രഹങ്ങള്‍, കോംപ്ലക്‌സുകള്‍ എന്നിങ്ങനെ പലതും അബോധമനസിന്റെ കലവറയില്‍ ഒളിച്ചിരിപ്പുണ്ട്. നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തെ വലിയരീതിയില്‍ ഇവ സ്വാധീനിക്കുന്നുമുണ്ട്. നമുക്ക് അത് അറിയില്ല എന്നുമാത്രം.

സ്വപ്‌നങ്ങളുടെയും ചിലതരത്തിലുള്ള ചിന്താപ്രവാഹത്തിന്റെയും നാമറിയാതെതന്നെ നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തില്‍ കടന്നുകൂടുന്നു. സംഭാഷണരീതികള്‍, പ്രതികരണശൈലികള്‍ എന്നിവയുടേയുമെല്ലാം ഉറവിടം അബോധമനസാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. നമ്മുടെ ബാല്യകാല അനുഭവങ്ങളില്‍ നിന്നു രൂപപ്പെടുന്ന അബോധമനസ്, പിന്നീടുണ്ടാവുന്ന ഓരോ അനുഭവങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ച് വളരുന്നു. നമ്മുടെ പെരുമാറ്റ രീതികളിലൂടെ അതിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നമുക്ക് ഊഹിക്കാം എന്നുമാത്രം.
നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ക്കപ്പുറം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതാണ് അബോധമനസിന്റെ ഇന്ദ്രജാലം. ആറാം ഇന്ദ്രിയം എന്ന പേരിലും ഇന്റട്യൂഷന്‍ എന്ന പേരിലും കൃത്യമായ ഊഹങ്ങള്‍ നാം നടത്തുന്നത് അബോധമനസിന്റെ കണക്കുകൂട്ടലുകള്‍ കൊണ്ടാണത്രേ. നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിനും അതീതമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതിനാല്‍ തന്നെ അബോധമനസിനെ കൈപിടിയിലൊതുക്കാന്‍ പ്രയാസമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് ചില സമയങ്ങളില്‍ നാം പതിവിലേറെ വിഷാദമൂകരായി കാണപ്പെട്ടേക്കാം. എന്നാല്‍ അതിന് കൃത്യമായ കാരണമൊന്നും നമ്മുടെ ബോധമനസിന് കണ്ടെത്താന്‍ സാധിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാല്‍ നമ്മുടെ ചിന്താധാര ആ സമയങ്ങളില്‍ എങ്ങനെയാണ് എന്ന് നാം സൂക്ഷ്മമായി വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ എന്തുതരം പ്രശ്‌നമാണ് നമ്മുടെ അബോധമനസ് നേരിടുന്നത് എന്ന് നമുക്ക് തിരിച്ചറിയാന്‍ സാധിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന്, സുഹൃത്ത് വിളിച്ചു സംസാരിച്ചപ്പോള്‍ പറഞ്ഞ ഒരു വാക്ക് നമ്മുടെ അബോധമനസില്‍ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ഒരു വികാരത്തെ വ്രണപ്പെടുത്തിയതിനാലാകാം നാം ‘മൂഡ് ഓഫ്’ ആയത്. എന്നാല്‍ അത് എന്താണെന്നോ എന്തുകൊണ്ടെന്നോ പലപ്പോഴും നാം അറിയാറില്ലെന്നു മാത്രം. മറ്റൊരുദാഹരണം പറയാം, സ്ഥിരമായി വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ മാത്രം കേട്ടുവളര്‍ന്ന ഒരു കുട്ടിയാണെന്നിരിക്കട്ടെ, ആ കുഞ്ഞിന്റെ മനസില്‍ ‘എന്നെ എല്ലാവരും മോശപ്പെട്ടവനായി കാണുന്നു’ എന്ന തോന്നല്‍ രൂപമെടുത്തേക്കാം. ഈ തോന്നല്‍ കൊണ്ടുനടന്നാല്‍ അത് ബോധമനസിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ ബാധിക്കുമെന്നതിനാല്‍ ആ തോന്നല്‍ അബോധമനസിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു. പുറമേ തീര്‍ത്തും നോര്‍മലായി പെരുമാറുന്ന കുട്ടി, വളര്‍ന്നുകഴിഞ്ഞും അബോധമനസില്‍ ആ തോന്നല്‍ കൊണ്ടുനടക്കുന്നു. എന്നാല്‍ അയാളുടെ കര്‍മ്മമണ്ഡലത്തിലോ വ്യക്തിജീവിതത്തിലോ അയാളുടെ ഏതെങ്കിലും രീതിയിലുള്ള ഒരു തെറ്റ് ആരെങ്കിലും ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാല്‍ അത് അംഗീകരിക്കാതെ അയാള്‍ അത്യധികം വികാരവിക്ഷോഭത്തോടെ ആ സാഹചര്യത്തെ നേരിട്ടേക്കാം. ആ സന്ദര്‍ഭത്തില്‍ അയാളുടെ അബോധമനസിന്റെ ഉള്ളില്‍ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന തോന്നലും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വികാരങ്ങളും പുറത്തേക്കൊഴുകുന്നതിനാലാണ് ഈയൊരു പ്രതികരണശൈലി രൂപപ്പെടുന്നത്. ‘ഞാനിത്രയല്ലേ പറഞ്ഞുള്ളൂ, അതിന് ഇയാള്‍ എന്തിനാണ് ഇത്ര ബഹളം വയ്ക്കുന്നത്’ എന്ന് മറ്റുള്ളവര്‍ ചിന്തിച്ചേക്കാം. ഈ വ്യക്തിക്കുപോലും തന്റെ ഉള്ളിലെ ഇത്തരം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ചിന്തകളെയോ വികാരങ്ങളെയോ തിരിച്ചറിയാന്‍ സാധിക്കുന്നില്ല. ഇത്തരത്തില്‍ അബോധമനസ് നമ്മെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങള്‍ അനവധിയാണ്.
ബോധമനസിനെ മാനസികസംഘര്‍ഷത്തില്‍ നിന്നും രക്ഷിക്കുക എന്നത് അബോധമനസിന്റെ വലിയ ഒരു ജോലിയാണ്. ഫ്രോയ്ഡിന്റെ മറ്റൊരു സംഭാവനയായ ഡിഫെന്‍സ് മെക്കാനിസങ്ങളുടെ പ്രവര്‍ത്തനമാണ് ഇത്. സത്യത്തെ വളച്ചൊടിച്ച് ബോധമനസിന് വിഷമമുണ്ടാക്കാത്ത രീതിയില്‍ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഇത്. നാമെല്ലാം ഒരുതരത്തില്‍ അല്ലെങ്കില്‍ മറ്റൊരുതരത്തില്‍ പലവിധ ഡിഫെന്‍സുകള്‍ ഉപയോഗിക്കുന്നുവത്രെ. ഉദാഹരണത്തിന്, നമ്മുടെ പലവിധ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് അനാവശ്യ ന്യായീകരണങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തുന്നതും സ്വന്തം തെറ്റ് മറ്റൊരാളില്‍ ആരോപിക്കുന്നതും, ഒരാളോടുള്ള ദേഷ്യവും വിദ്വേഷവുമെല്ലാം മറ്റൊരാളില്‍ തീര്‍ക്കുന്നതുമെല്ലാം അബോധമനസിന്റെ മായാജാലങ്ങളാണ്. ‘ഞാന്‍ തെറ്റ് ചെയ്തു’ എന്ന കുറ്റബോധം ഒഴിവാക്കാനും ശിക്ഷയില്‍ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുമാണ് അബോധമനസ് നമ്മളെക്കൊണ്ട് അങ്ങനെ പറയിപ്പിക്കുന്നത്.
എന്നാല്‍ എല്ലായ്‌പ്പോഴും ഇത് നമുക്ക് ശുഭകരമായിവരണമെന്നില്ല. പല മാനസിക ബുദ്ധിമുട്ടുകള്‍ക്കും പിന്നില്‍ അനാരോഗ്യകരമായ ഡിഫെന്‍സുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അനവധി ഡിഫെന്‍സുകളെ കുറിച്ച് പഠനങ്ങള്‍ നടന്നിട്ടുണ്ട്, അവ എങ്ങനെയെല്ലാം നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്നും വിശദമാക്കിയിട്ടുമുണ്ട്.
സന്തോഷകരമല്ലാത്ത ജീവിതസാഹചര്യങ്ങള്‍ക്കിടയിലും പ്രത്യാശയോടെ നമ്മെ മുന്നോട്ടുനയിക്കാനും അബോധമനസിന് സാധിക്കും. മാനസികസംഘര്‍ഷത്തെ തമാശയിലൂടെ നേരിടാനും സഹജീവികള്‍ക്ക് നന്മവരുത്തുന്ന കാരുണ്യപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഏര്‍പ്പെടാനും ഉള്ളില്‍ നിന്നും ഊര്‍ജ്ജം സംഭവിച്ച് പുതിയ പ്രവര്‍ത്തനമേഖലകള്‍ കണ്ടെത്താനും വിഷമഘട്ടങ്ങളില്‍ അബോധമനസ് നമ്മെ പ്രേരിപ്പിച്ചേക്കാം.
ഫ്രോയ്ഡിന്റെ കാലത്തെ മനഃശാസ്ത്ര ചികിത്സകള്‍ ഭൂരിഭാഗവും അബോധമനസിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ ബോധമനസിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളവയായിരുന്നു. സ്വയം തിരിച്ചറിവുണ്ടാവുന്നതിലൂടെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന നിഗമനത്തിലാണത്. അതിനായി പലരീതികളും അവലംബിച്ചിരുന്നു. സ്വപ്‌നങ്ങള്‍ വ്യാഖ്യാനിക്കുക, രോഗിയുടെ സംസാരം സസൂക്ഷ്മം വിലയിരുത്തുക എന്നു തുടങ്ങിയ രീതികള്‍ പലതും ഫ്രോയ്ഡ് ആവിഷ്‌കരിച്ചിരുന്നു. ഫ്രോയ്ഡിന്റെ ശിഷ്യരില്‍ പലരും അദ്ദേഹം അബോധമനസിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കിയ പ്രാധാന്യത്തെ വിമര്‍ശിച്ചിരുന്നു. ബോധമനസിനും അതിന്റെ അധികാരത്തിനും പ്രാധാന്യം നല്‍കിക്കൊണ്ട് അവരില്‍ പലരും പുതിയ മനഃശാസ്ത്ര നിയമങ്ങള്‍ ആവിഷ്‌കരിച്ചു.
എങ്കിലും അബോധമനസിന്റെ പ്രാധാന്യം ബോധമനസിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളോളം തന്നെയുണ്ട് എന്ന കാര്യത്തില്‍ തര്‍ക്കമില്ല. ന്യൂറോസയന്‍സിലെ പുത്തന്‍ ഗവേഷണങ്ങളും ഇത് ശരിവയ്ക്കുന്നു. മനസിന്റെ ഭൂരിഭാഗം പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും തലച്ചോറിലാണെന്നിരിക്കെ നമ്മുടെ ബോധമനസിന് പിടിതരാത്ത പല പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും ആശയവിനിമയവും തലച്ചോറില്‍ നടക്കുന്നുവത്രെ.
ഇന്ന് പരസ്പരമുള്ള ആശയവിനിമയത്തില്‍ വരുന്ന പല പാളിച്ചകളും അബോധമനസ് ഏര്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഡിഫെന്‍സുകള്‍ മൂലമാണ് എന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. നാം നമ്മുടെ സ്വന്തം പെരുമാറ്റരീതികള്‍ നിരീക്ഷിക്കുകയും അവയില്‍ മാറ്റം വരുത്തുകയും ചെയ്താല്‍ ആശയവിനിമയത്തിലെ പാളിച്ചകള്‍ ഒരു പരിധിവരെ നികത്താന്‍ സാധിക്കും. മനസിന്റെ മന്ത്രികച്ചെപ്പ് നാം കരുതുന്നത്ര നിസാരമല്ലെന്നും വ്യക്തിത്വരൂപീകരണത്തില്‍ ബാല്യകാല അനുഭവങ്ങള്‍ക്ക് ഏറെ പങ്കുണ്ടെന്നും ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കട്ടെ.