ബഷീറിന്റെ ‘മതിലുകൾ’ക്ക് 60

ഒരു പ്രണയകഥയുടെ നേർത്ത ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന നോവലാണ് വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ ‘മതിലുകൾ.’ 1964ൽ കൗമുദി വാരികയുടെ ഓണപ്പതിപ്പിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ കൃതി പിന്നീട് 1965 മേയിൽ ഡിസി ബുക്‌സ് പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറത്തിറക്കിയപ്പോൾ മലയാളത്തിന് ലഭിച്ചത് ജയിൽ മതിലുകൾക്കപ്പുറവുമിപ്പുറവും മൊട്ടിട്ട ആർദ്രമായ ഒരു പ്രണയത്തിന്റെ സാക്ഷ്യമാണ്. ബഷീറിന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പിറന്ന ഈ കൃതി, അറുപതുവർഷം പിന്നിടുമ്പോഴും ആത്മകഥാംശമുള്ള ഒരു നോവലെന്ന നിലയിൽ മലയാള സാഹിത്യത്തിന് കിട്ടിയ
എക്കാലത്തെയും വലിയ നിധി കുംഭമാണ്.

ഇപ്പോൾ വരെ ഏതാണ്ട് 47 പതിപ്പുകൾ ഡിസി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധിക്കുകയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയിലെ മിക്കവാറും ഭാഷകളിൽ കൃതി വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇംഗ്ലീഷിൽ മാത്രം ഒന്നിൽ കൂടുതൽ പേർ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ആകെ വിറ്റഴിഞ്ഞ കോപ്പികളുടെ കൃത്യമായ കണക്കുകൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും ലഭ്യമായ വിവരങ്ങൾ നോവലിന്റെ അസാധാരണമായ ജനപ്രീതിയും സ്വാധീനവും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. നോവലിന്റെ അന്തർലീനമായ സാഹിത്യമൂല്യം അതിന്റെ വാണിജ്യപരമായ വിജയത്തിന് കാരണമാവുകയും ഈ വിജയം തുടർച്ചയായ പുനഃർപ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലൂടെയും പുതിയ ഫോർമാറ്റുകളിലൂടെയും അതിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘മതിലുകൾ’ മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ഒരു അനശ്വര കൃതിയായി തുടരുന്നത് അത് കൊണ്ടാണ്. അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പ്രമേയങ്ങളും ബഷീറിന്റെ അതുല്യമായ ആഖ്യാന ശൈലിയും തലമുറകളോളം വായനക്കാരെ ആകർഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നിരവധി പതിപ്പുകളിലൂടെയും വിവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും ചലച്ചിത്ര രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ഈ കൃതിയുടെ പ്രസക്തിയും സ്വാധീനവും വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ‘മതിലുകൾ’ എന്ന കൃതിയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം, മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ക്ലാസിക് കൃതികളുടെ ദീർഘകാല പ്രസാധനത്തെയും നിലനിൽപ്പിനെയും മനസിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്.

ജയിലറയ്ക്കുള്ളിൽ വിരിഞ്ഞ പ്രണയം
***********************************
ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ എഴുതിയതിന്റെ പേരിൽ ജയിലിലായ ബഷീറിന്റെ അനുഭവങ്ങളാണ് ‘മതിലുകൾ’ എന്ന നോവലിന് ആധാരം. തന്റെ നർമ്മബോധം കൊണ്ട് ജയിലിലെ സഹതടവുകാരെയും യുവ ജയിൽ വാർഡനെയും ബഷീർ കൂട്ടുകാരാക്കി. ഒരു ദിവസം മതിലിനപ്പുറമുള്ള വനിതാ ജയിലിൽനിന്ന് നാരായണി എന്നൊരു സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദം അദ്ദേഹം കേൾക്കുന്നു. അതൊരു തുടക്കമായിരുന്നു. ശബ്ദങ്ങളിലൂടെയുള്ള സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും അവർ സുഹൃത്തുക്കളായി, പിന്നീട് പ്രണയിതാക്കളായി. പരസ്പരം കാണാൻ കഴിയാതെ, ആ മതിലുകൾക്കിരുവശവും നിന്നുകൊണ്ട് അവർ അവരുടെ പ്രണയം പങ്കുവച്ചു.
അവർ സമ്മാനങ്ങൾ കൈമാറാൻ തുടങ്ങി. അങ്ങനെയെല്ലാം അവരുടെ പ്രണയം കൂടുതൽ ദൃഢമായി. പരസ്പരം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം വർധിച്ചപ്പോൾ അതിനൊരു വഴി കണ്ടെത്താൻ നാരായണി തീരുമാനിച്ചു. ജയിലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടാമെന്ന് അവർ പദ്ധതിയിട്ടു. ആ ദിവസത്തിനായി ബഷീർ ആകാംഷയോടെ കാത്തിരിക്കുമ്പോഴാണ് ആ വാർത്തയെത്തുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് ജയിൽ മോചനം ലഭിക്കുന്നു. വർഷങ്ങളായി കൊതിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യം, പ്രണയത്തിന്റെ ഈ നിമിഷത്തിൽ ബഷീറിന് വേണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു. പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കാണാതെ, പുറത്തിറങ്ങാൻ അയാൾക്ക് മനസുവന്നില്ല. ഒടുവിൽ കൈയിൽ ഒരു റോസാപ്പൂവുമായി ജയിലിന്റെ വാതിലിൽ നിൽക്കുന്ന ബഷീറിനെ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് കഥ അവസാനിക്കുന്നത്. “സ്വാതന്ത്ര്യം, അതല്ലേ വലുത്?” എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ പ്രണയവും സ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നു.

‘കഥയ്ക്ക് പിന്നിലെ കഥ
************************
ഈ നോവൽ പിറന്നതിനു പിന്നിൽ കൗമുദി പത്രാധിപർ കെ ബാലകൃഷ്ണൻ വഹിച്ച പങ്ക് ചെറുതല്ല. 1964‑ലെ ഓണപ്പതിപ്പിനായി ബഷീറിന്റെ രചന ഉറപ്പാക്കാൻ ബാലകൃഷ്ണൻ ഏറെ കഷ്ടപ്പെട്ടു. മുൻകൂട്ടി പരസ്യം നൽകിയെങ്കിലും ബഷീറിൽ നിന്ന് യാതൊരു പ്രതികരണവുമുണ്ടായില്ല. ഒടുവിൽ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ പ്രസിലേക്ക് പോകുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, ബാലകൃഷ്ണൻ ബഷീറിനെ തേടി തലയോലപ്പറമ്പിലെത്തി. ബഷീർ ഒഴിഞ്ഞുമാറിയപ്പോൾ, ഇരുവരും ചേർന്ന് എറണാകുളത്തേക്കു യാത്രയായി. ബഷീർ തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഭാർഗവീനിലയത്തിന്റെ തിരക്കഥ ബാഗിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു.എന്നാൽ ബഷീർ അറിയാതെ ബാലകൃഷ്ണൻ ആ കൈയെഴുത്തുപ്രതി കൈക്കലാക്കി തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് പോയി.

പുറകെ തിരുവനന്തപുരത്തെത്തിയ ബഷീർ, ബാലകൃഷ്ണൻ ഭാർഗവീനിലയത്തിന്റെ തിരക്കഥ അച്ചടിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണെന്ന് മനസിലാക്കി. ഇത് സിനിമയുടെ സാധ്യതകളെ ബാധിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബഷീർ കോപാകുലനായി. ബാലകൃഷ്ണനുമായി വഴക്കിട്ടെങ്കിലും, പുതിയൊരു കഥ നൽകിയാൽ കൈയെഴുത്തുപ്രതി തിരികെ നൽകാമെന്ന് ബാലകൃഷ്ണൻ സമ്മതിച്ചു. തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ ഒരു ലോഡ്ജിൽ ബഷീറിന് മുറിയെടുത്തു നൽകുകയും അദ്ദേഹം ഒളിച്ചുപോകാതിരിക്കാൻ ആളുകളെ കാവൽ നിർത്തുകയും ചെയ്തു. നാല് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ജയിലിലെ തന്റെ അനുഭവങ്ങളെ ആധാരമാക്കി ബഷീർ ആ കഥ എഴുതിത്തീർത്തു. ‘സ്ത്രീയുടെ ഗന്ധം’ എന്നും ‘പെണ്ണിന്റെ മണം’ എന്നും തലക്കെട്ടുകൾ നൽകാൻ ആലോചിച്ച ഈ കഥയ്ക്ക് ഒടുവിൽ ‘മതിലുകൾ’ എന്ന് പേരിട്ടു. ‘മതിലുകൾ’ ഒരു നോവൽ എന്നതിലുപരി, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ആഴങ്ങളിലേക്കും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും പ്രണയത്തിന്റെയും സങ്കീർണമായ ലോകത്തേക്കും വെളിച്ചം വീശുന്നു. എഴുത്തിന്റെ ലാളിത്യവും ഹൃദയത്തിൽ തൊടുന്ന ആവിഷ്കാരരീതിയും കാരണം ഇന്നും ഈ കൃതി മലയാളികൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. 1989‑ൽ അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ ഈ നോവലിനെ അതേപേരിൽ സിനിമയാക്കിയപ്പോഴും അതിലെ പ്രണയത്തിന്റെയും വിരഹത്തിന്റെയും തീവ്രത അതേപടി നിലനിർത്തി.